Stagflatie – ontstaan, uitleg en gevolgen

HomeKennisbank › Stagflatie

Misschien ben je wel bekend met het eeuwige dilemma van de centrale valutabanken, zoals de Europese Centrale Bank (ECB)? Aan de ene kant moeten deze ervoor zorgen dan de werkloosheid niet te sterk oploopt. Aan de andere kant is het belangrijk dat de prijzen niet te snel stijgen (inflatie). Als alles in de soep loopt en geen van beiden lukt, krijgen we stagflatie.

In het kort
  • Stagflatie is een combinatie van economische stagnatie en (hoge) inflatie en/of werkloosheid
  • Volgens de klassieke economische theorie staan rentecijfers en inflatie in een negatieve balans met elkaar. Hoge rente zorgt voor een lage inflatie, en vice-versa
  • Sinds de jaren ‘70 van de vorige eeuw is deze theorie echter niet meer levensvatbaar
  • Er zijn verschillende oplossingen voor stagflatie, maar de centrale banken en politiek zitten in een moeilijke spagaat

Recente ontwikkelingen – de coronacrisis, de Russische invasie van Oekraïne, torenhoge inflatiecijfers – hebben de angst voor een stagnerende economie gepaard met flink stijgende prijzen aangewakkerd. Hoog tijd om het fenomeen eens onder de loep te nemen.

2,68%
p.j.
Klarna Bank
Zweden
1,00%
p.j.
Renault Bank
Frankrijk
2,70%
p.j.
Banca Progetto
Italië

Wat is stagflatie – een betekenis

De prijzen stijgen, maar de economie kan niet aan deze vraag voldoen. Of er komt meer geld op de markt, maar dit geld komt niet op de juiste plekken aan. 

Stagflatie is een combinatie van:

  1. Hogere prijzen
  2. Lagere of stilstaande productiviteit
  3. (soms) hogere werkloosheid

Tot in de jaren ’70 van de vorige eeuw werd aangenomen dat een lage rente van de centrale banken gepaard gaat met hoge inflatie én een lage werkloosheid. Een hoge rente beteugelt dan weer de inflatie maar drukt op de werkgelegenheid. Het was een van de klassieke wetten van de economie: lage inflatie óf lage werkloosheid, maar nooit allebei.

Totdat de oliecrisis in 1973 en de energiecrisis in 1979 zorgden voor zowel hoge inflatie als ook economische stagnatie. Stagnatie betekent dat de economie niet of nauwelijks groeit, in andere woorden: dat de economie niet productiever wordt. Dit gaat doorgaans gepaard met een hogere werkloosheid.

Zo ontstaat stagflation, een Engels mengwoord van stagnatie en inflatie: er wordt meer geld in de economie gepompt (bijvoorbeeld door middel van lage rentes) maar dit geld komt niet in de economie terecht en kan de economie dus niet aanzwengelen. Hiermee ontrafelde dus ook meteen de theorie dat inflatie en werkloosheid een negatieve correlatie (balans) hebben. Hoge inflatie én hoge werkloosheid is wel degelijk mogelijk.

Hoe ontstaat stagflatie?

Economie is niet altijd een exacte wetenschap. De meningen zijn dan ook verdeeld over de onderliggende redenen van stagflatie.

In ieder geval ontstaat stagflatie wanneer de economische productiviteit van een samenleving niet met de inflatiecijfers meestijgt. Bijvoorbeeld omdat de vraag – en dus ook de prijs – naar een bepaald goed stijgt, maar dit goed niet in grotere voorraden voorhanden is.

De meeste economen denken dat er twee hoofdfactoren zijn achter stagflatie:

  1. Een vloedstroom aan geld op de markt
  2. Een crisissituatie of andere plotselinge verandering, bijvoorbeeld op de markt voor grondstoffen

In het huidige geval is de combinatie tussen coronacrisis en de inval van Oekraïne te noemen. Vanwege de coronacrisis moesten de centrale banken massief geld in de economie pompen en schulden nemen om te voorkomen dat de werkloosheid opliep. Dit zorgt nu (deels) voor inflatie.

Vervolgens ging de productiviteit van mensen ook omlaag tijdens de coronacrisis. Verschillende diensten, zoals chirurgische ingrepen, werden uitgesteld en moeten nu ingehaald worden. En midden in de coronacrisis kreeg de hele wereld te maken met problemen in de toeleveringsketen, onder andere vanwege de zesdaagse blokkade van het Suezkanaal.

In 2022 viel Rusland Oekraïne binnen en dit heeft invloed op de prijzen van grondstoffen zoals olie en andere energiebronnen en graan. Omdat deze grondstoffen duurder worden, stijgt de inflatie verder door en neemt de productiviteit van de samenleving af.

Er komen dus twee dingen samen – grondstoffen worden duurder of schaars en geld was heel ‘goedkoop’ vanwege lage rentes en liberaal monetair beleid. De vraag naar bepaalde goederen en diensten is hoger geworden en de toeleveringsketen is nog altijd ontregeld, ook vanwege de coronasituatie in bijvoorbeeld China.

Effectieve rente op spaargeld
Effectieve rente op spaargeld

Bij het berekenen van de effectieve rente over je spaargeld, wordt het rente-op-rente effect meegenomen. Als je gaat sparen is het dus ook verstandig om te kijken wanneer en hoe vaak de rente wordt bijgeschreven. In dit artikel vind je een rekenvoorbeeld voor het berekenen van de effectieve rente.

Lees meer
Verwachting spaarrente
Verwachting spaarrente

Wat kunnen we gaan verwachten van de spaarrentes in de komende jaren? Gaan we überhaupt ooit nog terug naar de gouden spaartijden van de jaren '80? Niemand kan ik de toekomst kijken, maar we kunnen je wel een paar verwachtingen meegeven. Een tipje van de sluier lichten we alvast op: het ziet er niet bijzonder rooskleurig uit.

Lees meer
De risico’s van beleggen
De risico’s van beleggen

Wat je ook met je geld doet, er is altijd een risico aan verbonden. Bij beleggingen krijg je te maken met zes hoofdrisico’s. In dit artikel lees je meer over het marktrisico, specifiek risico, valutarisico, renterisico, kredietrisico en liquiditeitsrisico – en hoe je hier verstandig mee om kunt gaan als je gaat beleggen.

Lees meer

Wat zijn de gevolgen van stagflatie?

Stagflatie heeft gevolgen voor iedereen. Hieronder vind je een overzicht van drie belangrijke gevolgen van stagflatie voor huishoudens, de beurs en spaarders.

  • Huishoudens en stagflatie

Stagflatie is slecht nieuws voor de meeste huishoudens. De koopkracht daalt omdat prijzen stijgen maar de lonen niet meestijgen. Ook kan de werkloosheid oplopen. Inflatie is voor veel huizenbezitters een goed iets, omdat hypotheekschulden relatief minder waard worden, maar huizenprijzen kunnen dan weer dalen als de kosten voor andere goederen/diensten oplopen en de koopkracht daalt.

  • De beurs en stagflatie

Voor de beurs is stagflatie grotendeels een nachtmerrie. Vanwege de onzekerheid op de markten daalt de bereidheid om investeringen te doen. Stijgende rentes drukken hard op de koersen van obligaties en (tech)aandelen.

  • Spaarders en stagflatie

Spaargeld verdampt door de hoge inflatie. Vervolgens daalt de koopkracht en kunnen spaarders minder opzijzetten. De rentestijgingen zijn dan wel weer goed nieuws. Althans, mits de hogere rentes voor kredieten en de hogere rentes van de centrale banken ook echt terug te zien zijn in de spaarrentes.

 

Hoe kan stagflatie opgelost worden?

Er zijn een aantal oplossingen voor stagflatie. Of de inflatie wordt beteugeld, of de productiviteit van de economie wordt verhoogd. Of natuurlijk een combinatie van die twee. Hieronder hebben we er vijf samengevat.

  • Banken verhogen de rentes

De inflatie daalt doorgaans met hogere rentes. Maar hogere rentes kunnen dan weer leiden tot minder investeringen en een hogere werkloosheid. 

  • Banken verlagen de rentes

Door de rentes te verlagen, wordt de economie gestimuleerd en de werkloosheid mogelijk weer beteugeld. Natuurlijk kan de inflatie als reactie hierop natuurlijk weer omhooggaan.

  • Meer aanvoer van grondstoffen

Door de beschikbaarheid van grondstoffen te verhogen, kan de productiviteit van de economie weer aantrekken. Een voorbeeld is het verhogen van de stroomproductie.

  • Minder afhankelijkheid van grondstoffen

Aan de andere kant kunnen bepaalde initiatieven de afhankelijkheid van grondstoffen verlagen. Denk aan maatregelen om de stroomconsumptie te verlagen. Een ander goed voorbeeld, dat op de lange termijn gericht is, is bijvoorbeeld het verduurzamen van de samenleving om minder afhankelijk te worden van olie.

  • Politiek beleid om de economie te stimuleren

Lagere belastingen of een flexibeler beleid kunnen de lastendruk op bedrijven en mensen verlagen en zo de koopkracht en economische productiviteit verhogen. Ook zijn bedrijven en investeerders dan eerder geneigd om de portemonnee te trekken voor nieuwe projecten.

Spaarrekeningen
Spaarrekeningen

Je wilt weten wat voor soort rekening geschikt is om jouw spaardoelen waar te maken? Verschillende spaarrekeningen bieden verschillende voorwaarden en rentepercentages. Raisin helpt je bij het vinden van de beste optie.

Lees meer
Depositorekeningen
Depositorekeningen

Wat is een depositorekening en wat is het verschil met een ‘normale spaarrekening’? Waarom ontvang je op een deposito een hogere rente en wat zijn de voorwaarden? Lees meer over deze spaarvorm en wanneer deposito sparen slim is voor jou.

Lees meer
Depositogarantiestelsels binnen de EU
Depositogarantiestelsels binnen de EU

Om spaarders te beschermen heeft de EU regelgeving opgesteld rondom banktegoeden. Ieder land moet verplicht een depositogarantiestelsel hebben. Hiermee worden onder andere spaartegoeden gedekt. Leer de stelsels van de verschillende landen kennen.

Lees meer