Zelf pensioen opbouwen

Home › Box 3 belasting › Zelf pensioen opbouwen

Het Nederlandse pensioensysteem hanteert drie pijlers. Een overheidspensioen (AOW), een pensioen dat je opbouwt via je werkgever en een pensioen dat je hiernaast zelf opbouwt. Deze derde pijler kun je zelf regelen.

In het kort
  • In Box 1 profiteer je mogelijk van belastingaftrek en betaal je geen belasting gedurende de looptijd. Bij de uitkering betaal je (over een deel) belasting.
  • In Box 3 ontvang je geen belastingaftrek en betaal je boven de vrijstellingsgrens vermogenrendementssheffing gedurende de looptijd. Bij het ‘uitkeren’ van het geld betaal je geen belasting.
  • Box 1 levert mogelijk meer rendement op, maar beperkt je vrijheid. Box 3 is flexibeler, maar je kunt geld mislopen.

De pensioenleeftijd stijgt en meer en meer Nederlanders werken zelfstandig. Daarom is er steeds meer interesse in het opbouwen van extra pensioen in de derde pijler. Dit kun je zelf bij elkaar sparen/beleggen ‘in Box 3’ of via een speciaal financieel product ‘in Box 1’.

Pensioenzaken zijn ingewikkeld. En het zelfstandig opbouwen van pensioen is geen uitzondering. Daarom nemen we je bij de hand en laten met rekenvoorbeelden zien hoe je kapitaal ontwikkelt in beide gevallen. Eerst schetsen we de mogelijkheden voor je.

Zelf pensioen opbouwen – in Box 1 of Box 3?

Wat betekent pensioen opbouwen in Box 1 of Box 3 eigenlijk? Dit heeft alles te maken met de belasting die je betaalt, en belastingvoordelen die je kunt behalen.

Zelf pensioen opbouwen – Box 1

Hoe bouw je pensioen op in Box 1? Dit betekent dat het vermogen dat je inlegt niet in Box 3 valt. En dat je, onder bepaalde voorwaarden, je belasting in Box 1 kunt verlagen met je inleg. In principe een zeer voordelige optie. Over de uitbetaling betaal je vervolgens wel belasting in Box 1.

Het bedrag dat je van de belasting af kunt trekken heet de jaarruimte. Deze jaarruimte hangt af van je pensioentekort. Daarnaast is er nog een reserveringsruimte. Dit is de jaarruimte die je in voorgaande jaren niet opgemaakt hebt.

Je kunt van deze optie gebruikmaken met speciale producten van banken en andere financiële instellingen, zoals pensioensparen, pensioenbeleggen en een lijfrenteverzekering. Pensioensparen is vanwege de lage rente in Nederland niet de moeite waard.

Spaarrente
Spaarrente

Sparen is nauwelijks nog de moeite waard. Ondertussen lijkt het wel de normaalste zaak van de wereld dat je geld niets meer oplevert. Toch moet dit niet zo zijn. Ontdek waar je nog een aantrekkelijke rente krijgt en hoe je hier als Nederlandse spaarder gebruik van kunt maken.

Lees meer
Negatieve rente
Negatieve rente

Geld maakt meer geld. Door je geld opzij te zetten ontvang je later meer. Dit principe gaat bij de meeste Nederlandse banken ondertussen nauwelijks of niet meer op. Over grote vermogens heffen sommige banken ondertussen zelfs negatieve rente. Raisin legt uit hoe het zo ver heeft kunnen komen.

Lees meer

Zelf pensioen opbouwen – Box 3

Als je met je eigen vermogen pensioen op wilt bouwen, zonder belastingvoordelen, bouw je pensioen op in Box 3. In dit geval ontvang je geen belastingaftrek. Je vermogen wordt hiernaast meegenomen in het berekenen van je vermogensheffing in Box 3. 

Zodra dit bedrag boven de vrijstelling uitkomt, betaal je dus ieder jaar belasting. Omdat er geen bedrag ‘uitgekeerd’ wordt en omdat je geen belastingvoordeel genoten hebt, betaal je later geen belasting in Box 1.

Pensioen opbouwen in Box 1 – voorwaarden

Vanwege de voordelige belastingvoorwaarden, kan niet iedereen er zomaar voor kiezen om pensioen op te bouwen in Box 1. Hier zijn strenge voorwaarden aan verbonden. Dit hangt sterk af van je persoonlijke situatie. Hier volgt een kort overzicht van de belangrijkste punten:

  • Afgesloten bij een erkende financiële instelling
  • Inleg geeft recht op een periodieke uitkering, vanaf een vooraf bepaalde datum
  • De uitkering is “vast en gelijkmatig
  • Je maakt op tijd aanspraak op de lijfrente
  • Je hebt een aantoonbaar pensioengat. Zonder pensioengat, kun je de inleg niet aftrekken van de belasting in Box 1

Alle voorwaarden kun je op deze pagina van de Belastingdienst nalezen.

Pensioen opbouwen in Box 3 – voorwaarden

Bij het opbouwen van pensioen in Box 3 gelden geen voorwaarden. Dit is logisch, omdat je ook geen belastingvoordeel geniet. Je kunt zoveel sparen en beleggen als je zelf wilt. Belasting betaal je ieder jaar in Box 3, zodra je boven de vrijstellingsgrens valt.

Vanwege het fictieve/forfaitaire rendement, maakt het ook niet uit hoeveel kapitaal je uiteindelijk opbouwt. De belasting blijft gelijk.

Voordelen en nadelen van Box 1 en Box 3

Zonder uitgebreide kennis van zaken, is het lastig om in te schatten wat nu de voordelen zijn van de twee vormen. In de onderstaande tabellen vind je een handig overzicht.

Belasting pensioenopbouw: Box 1 & Box 3

Belastingvergelijking Box 1 & Box 3 Box 1 Box 3
Belastingaftrek inleg? Ja, onder voorwaarden Nee
Belasting gedurende looptijd/vermogensopbouw Nee Ja, zodra je boven de vrijstellingsgrens valt
Belasting bij uitkering? Ja* Nee

*Bij inleg zonder belastingaftrek: alleen over het bedrag dat boven de oorspronkelijke inleg valt

Voorwaarden pensioenopbouw: Box 1 & Box 3

Vergelijking voorwaarden Box 1 & Box 3 Box 1 Box 3
Vaste periodieke inleg? Soms Nee
Vaste periodieke uitkering? Ja Nee
Geld altijd beschikbaar? Nee Ja

Samengevat is Box 1 mogelijk aantrekkelijk vanuit een belastingoogpunt, maar met flinke beperkingen. Je moet een periodieke uitkering ontvangen, een pensioengat hebben (om het bedrag af te kunnen trekken) en kunt tussentijds niet of alleen tegen een (hoge) boete en/of (veel) waardeverlies bij je geld. 

Box 3 is flexibeler, maar levert geen belastingvoordelen op. Mogelijk betaal je zelfs ieder jaar vermogensbelasting. Je hebt meer vrijheid in het besteden, sparen en beleggen van je geld. Aan het einde van de rit betaal je geen inkomstenbelasting.

Rekenvoorbeelden

Wat is nu de betere optie? Is het de moeite waard om zelf je pensioen op te bouwen in Box 1? Of doe je dat beter in Box 3? De onderstaande rekenvoorbeelden geven hier een eerste idee.

Sandra: 30-jarige, klein pensioengat

Sandra, een 30-jarige met een klein pensioengat, staat voor de keuze om zelf te gaan sparen voor zijn pensioen of te pensioenbeleggen. Van de € 20.000 die zij gespaard heeft, kan ze driekwart voor een langere periode missen.

Box 1

Sandra kiest ervoor om gespreid over 5 jaar ieder jaar € 3000 in te leggen. Twee-derde hiervan valt in haar jaarruimte. Dit betekent dat Sandra € 2000 af kan trekken van de belasting. De gespaarde €600 telt ze op bij haar inleg. Zo wordt haar inleg € 300 per maand.

In 5 jaar tijd legt Sandra € 18.000 in, met rente komt ze uit op een ingelegd bedrag van € 20.427.

Met een gemiddeld rendement van 5% en jaarlijkse rente-op-rente heeft Sandra bij het bereiken van de AOW-leeftijd van 67 jaar € 97.333 opgebouwd. Over de uitkering betaalt ze inkomstenbelasting (thans 19,45% tot € 35.376 per jaar). Deze is lager dan voorheen omdat ze de AOW-leeftijd al bereikt heeft.

Van het totaalbedrag mag Sandra € 5000 aftrekken. Hier heeft ze geen belastingvoordeel over gehad. Van de resterende € 92.333 blijf € 74.374 over. Samen met de € 5000 is haar pensioen nu € 79.374 waard.

Box 3

Sandra investeert in één keer € 15.000 in een beleggingsfonds. Gedurende 37 jaar behaalt ze 5% rente. (In de realiteit kunnen de beheerkosten lager liggen dan bij pensioenbeleggen, voor een hoger jaarlijks rendement.)

Zodra Sandra de drempelwaarde van € 50.000 bereikt, betaalt ze vermogensbelasting. In schijf 1 is dit op het moment 0,589%. Naast haar inleg heeft ze nog € 10.000 aan overig vermogen. Deze grens van € 40.000 bereikt ze na 20 jaar.

In de resterende 17 jaar verlaagt zich haar rendement door de vermogensrendementsheffing gemiddeld met ongeveer 0,2%. Uiteindelijk houdt ze ongeveer € 88.000 over.

Vergelijking

In dit voorbeeld, is de lage belastingaftrek aan het begin niet voldoende om de uiteindelijke inkomstenbelasting te compenseren. Ook de vermogensrendementsheffing weegt niet zwaar genoeg mee om uiteindelijk voor een hoger rendement te zorgen.

  • Bedrag Box 1: € 79.374
  • Bedrag Box 3: Ongeveer € 88.000

Abdel, 40-jarige, groot pensioengat, hoog inkomen

Abdel van 40 jaar heeft een hoog inkomen, en betaalt over de hoogste schijf 49,5%. Hoe ziet dezelfde berekening er voor hem uit?

Box 1

Abdel wil drie keer € 10.000 inleggen. Hij geniet dankzij zijn pensioengat volledige belastingvoordeel over het bedrag. Zo komt hij uit op een besparing van € 4950 per jaar. Dit bedrag stort hij ook in zijn pensioenproduct, aan het begin van het jaar.

De rente is 5%. Na drie jaar is het bedrag opgelopen tot € 48.738. Nu ontvang hij hierover nog 24 jaar rente. Op zijn 67e heeft Abdel € 157.185 opgebouwd.

Ook hij betaalt hierover inkomstenbelasting van 19,45%. Uiteindelijk blijft van het bedrag € 126.612 over.

Box 3 

Hij zet het volledige bedrag van € 30.000 opzij ‘in Box 3’. Al het vermogen valt gedurende de looptijd in schijf 2 van de vermogensrendementsheffing . Zo betaalt hij ieder jaar 1,395% belasting. Dit verlaagt zijn rendement van 5% naar 3,605%.

Zodra hij de AOW-leeftijd heeft bereikt, is het bedrag opgelopen tot € 78.055.

Vergelijking

In het geval van Abdel zorgen het belastingvoordeel bij de inleg en de vermogensbelasting voor een enorm verschil.

  • Bedrag Box 1: € 126.612
  • Bedrag Box 3: € 78.055

Johan, 55-jarige, zonder pensioengat

Een 55-jarige met een hoog inkomen heeft geen pensioengat. Toch wil hij graag geld opzijzetten. Een hoog bedrag van € 100.000, liefst in één keer.

Box 1

Het bedrag kan hij niet van de belasting aftrekken. Na afloop van de looptijd, wordt het gedurende 20 jaar als inkomen uitgekeerd. Omdat het bedrag niet afgetrokken werd, zijn de uitkeringen tot de hoogte van de inleg belastingvrij. Over het resterende bedrag betaalt hij belasting in Box 1.

Na 12 jaar bereikt hij de AOW-leeftijd. Met een rente van 5% komt hij uit op een bedrag van € 179,586. Over de eerste € 100.000 betaalt hij geen belasting. Over de resterende € 79.586 betaalt hij 19,45%. Zo houdt hij van dit bedrag € 64.106 over. De totale waarde bedraagt € 164.106.

Box 3

In Box 3 betaalt hij vermogensbelasting in de tweede schijf. Dit verlaagt zijn rendement van 5% naar 3,605%. Na 12 jaar heeft hij een bedrag bij elkaar gespaard van € 152.956.

Vergelijking

In Box 1 levert het geld meer op. Vanwege de vermogensbelasting.

  • Bedrag Box 1: € 164.106
  • Bedrag Box 3: € 152.956

Conclusie – Box 1 of Box 3?

Zelf berekenen of sparen in Box 1 of Box 3 slimmer is, is ingewikkeld. Uiteindelijk is dit een beslissing die je het beste met een financieel adviseur bespreekt.

De volgende vuistregels kunnen helpen bij het maken van een beslissing.

  • Hoe hoger de mogelijke belastingaftrek in Box 1, hoe aantrekkelijker het is om in Box 1 in te leggen. Dit hangt ook af van het inkomen en de jaarruimte
  • Hoe lager de hoogste schijf van het vermogen in Box 3, hoe aantrekkelijker het is om in Box 3 in te leggen
  • Hoe korter de looptijd, hoe zwaarder de inkomstenbelasting uiteindelijk meeweegt bij de uitkering.

Extra rendement? Raisin

De meeste mensen bouwen over een lange periode pensioen op. En leggen hiervoor zeker niet al hun gespaarde vermogen in. 

Zodra je besluit om vermogen in Box 1 in te leggen, kun je tussentijds niet bij je geld. Of alleen tegen zeer onaantrekkelijke voorwaarden.

Als je zelf in Box 3 belegt voor je pensioen, kan je geld flink in waarde schommelen. Zo kun je in de problemen komen als je geen buffer hebt.

Daarom is het altijd belangrijk om ook spaargeld te hebben. En om veilig een hoog rendement te behalen op je spaargeld. Raisin maakt dit mogelijk. Met depositorekeningen met een vaste looptijd en een stuk hogere rente dan je in Nederland ontvangt.

Alle spaartegoeden tot € 100.000 per klant per bank vallen daarnaast onder een depositogarantiestelsel. De stelsels zijn op EU-niveau geharmoniseerd. Zo geniet je dezelfde bescherming op je spaargeld als in Nederland.

Deposito
Deposito

Wat is een depositorekening en wat is het verschil met een ‘normale spaarrekening’. Waarom ontvang je op een deposito een hogere rente en wat zijn de voorwaarden? Lees meer over deze spaarvorm en wanneer deposito sparen slim is voor jou.

Lees meer
Depositogarantie
Depositogarantie

Om spaarders te beschermen heeft de EU regelgeving opgesteld rondom banktegoeden. Ieder land moet verplicht een depositogarantiestelsel hebben. Hiermee worden onder andere spaartegoeden gedekt. Leer de stelsels van de verschillende landen kennen.

Lees meer